پیامبر اعظم (ص)

ماه فرو ماند از جمال محمد                      سرو نرويد به اعتدال محمد

      قدر فلك را كمال ومنزلتى نيست                      در نظر قدر با كمال محمد

        وعده ديدار هر كسى به قيامت                      ليله اسرى شب وصال محمد

 آدم و نوح و خليل و موسى وعيسى                      آمده مجموع در ظلال محمد

    عرصه گيتى مجال همت او نيست                      روز قيامت نگر مجال محمد

     و آنهمه پيرايه بسته جنت فردوس                      بو كه قبولش كند بلال محمد

     شمس و قمر در زمين حشر نتابد                      نور نتابد مگر جمال محمد

همچو زمين خواهد آسمان كه بيفتد                      تا بدهد بوسه بر نعال محمد

              شايد اگر آفتاب و ماه نتابد                      پيش دو ابروى چون هلال محمد

      چشم مرا تا بخواب ديد جمالش                     خواب نميگيرد از خيال محمد

   سعدى اگر عاشقى كنى و جوانى                     عشق محمد بس است و آل محمد

حضرت محمد صلی الله علیه و آله وسلم در هفدهم ربیع الاول عام الفیل (570میلادی) متولد گردید 0عامل الفیل سالی را گویند که ابرهه به مکه حمله برد 0                                                                                        

پدر حضرت محمد (ص)عبدالله نام داشت که قبل از دیدار  فرز ند در نزدیکی یثرب رحلت کرده بود۰مادر آن حضرت آمنه بود پس از تولد پیامنبر (ص) بر اساس عادت بزررگان قریش که فرزندان را در دوره شیر خوارگی به بادیه میفرستاد ند تا علاوه بر شیر  خوردن آن گونه که شایسته یک عرب اصیل بود پرورش یابند محمد (ص) را نیز به دست زنی به نام حلیمه سپردند 0                                                                                            

محمد (ص) در سن پنج سالگی به آغوش مادر باز گشت و درسن شش سالگی همر اه او به مدینه رفت این سفر بدان جهت بود تا آمنه ،هم دیداری با اقوام خویش داشته باشد و هم به زیارت قبر همسرش عبدالله برود، اما در  این سفر محمد(ص) مادرش را نیز در محلی به نام ابواء از دست داد 0                                                          

دوران زندگی وی با جدّش نیز کوتاه بود0 دو سال بعد که محمد(ص) در  هشت سالگی بود  0عبدالمطلب نیز رحلت کرد و وی نزد عمویش ابوطالب که بزرگ قریش و بویژه بنی هاشم بود، رفت 0 ابوطالب و همسرش بخوبی از  پیامبر (ص) نگهداری کردند؛ به گونه ای که محمد(ص) فاطمه دختر  اسد ر ا که مادر امام علی (ع) بود ، مادر خویش مید انست 0                                                                                                          

در این دوره محمد (ص) به خانواده ابوطالب در  هنگام مشکلات مالی نیز  کمک میکرد0 وی با به چرا بردن گوسفندان ،سنت انبیای خداوند ر ا ،در داشتن شغل شبانی تجربه کرد 0

ظاهرا مسلم است كه رسول خدا(ص)در شهر مكه به دنيا آمده،اما در محل ولادت آن حضرت اختلافى در تواريخ به چشم مى‏خورد،مانند آنكه برخى محل ولادت آن حضرت را خانه‏اى كه معروف به خانه محمد بن يوسف ثقفى بود دانسته‏اند و گويند:خانه مزبور همان خانه‏اى است كه بعدا حضرت فاطمه(س)در آن به دنيا آمد و به«زادگاه فاطمه»مشهور گرديد.

مورخين نوشته‏اند:خانه مزبور در نزديكى صفا قرار داشته و بعدها زبيده همسر هارون الرشيد آن را خريدارى كرد و مسجدى در آن مكان بنا نمود.

قول ديگر در محل ولادت آن حضرت آن است كه در شعب بنى هاشم متولد گرديده است،و اقوال ديگرى نيز در اين باره نقل شده كه چندان مورد اعتماد نيست،خصوصا آنها كه محل ولادت آن حضرت را خارج مكه مى‏دانند.

ابن شهر آشوب از قاضى معتمد در تفسيرش نقل مى‏كند كه ابو طالب حالات رسول خدا(ص)را در كودكى شرح مى‏داد و مى‏گفت:هرگاه مى‏خواست چيزى بخورد و يا بياشامد نام خدا را بر زبان جارى مى‏كرد و بسم الله مى‏گفت:و چون از طعام فارغ مى‏شد مى‏گفت:«الحمد لله كثيرا»و من از اين كار وى تعجب مى‏كردم.و از جمله آنكه هيچ گاه از وى دروغى نشنيدم،و كارهاى مردم جاهليت را انجام نمى‏داد و هيچ گاه نديدم بى جهت خنده كند و يا با بچه‏ها به بازى مشغول شود،و هميشه تنهايى را بهتر دوست مى‏داشت.

و در روايت ديگرى است كه ابو طالب مى‏گفت:گاهى مرد زيبا صورتى را كه در زيبايى مانندش نبود مى‏ديدم كه نزد او مى‏آمد و دستى به سرش مى‏كشيد و براى او دعا مى‏كرد و اتفاق افتاد كه روزى او را گم كردم و براى يافتن او به اين طرف و آن طرف رفتم ناگاه او را ديدم كه به همراه مردى زيبا كه مانندش را نديده بودم مى‏آمد،بدو گفتم:فرزندم مگر به تو نگفته بودم هيچ گاه از من جدا مشو! آن مرد گفت:هرگاه از تو جدا شد من با او هستم و او را محافظت مى‏كنم.

جنگ تبوک

پيش از آنكه جريان ورود ساير هيئتها و شخصيتهاى مذهبى و غير مذهبى عربستان را براى شما دنبال كنيم داستان جنگ تبوك را كه در اواسط اين سال يعنى ماه رجب سال نهم اتفاق افتاد ذكر نموده و به خواست خداى تعالى دوباره به نقل ماجراهاى بعدى و شرح ورود و فدها مى‏پردازيم .

داستان از اينجا شروع شد كه به پيغمبر اسلام خبر رسيد روميان در صدد تهيه سپاه‏براى حمله به حدود مرزى عربستان و شمال كشور اسلام هستند و مى‏خواهند نفوذ خود را در آن ناحيه توسعه داده و تثبيت كنند.

رسول خدا(ص)با شنيدن اين خبر تصميم گرفت با سپاهى گران شخصا به جنگ آنان برود و خيال تعرض و حمله به كشور اسلامى را از سر روميان بيرون كند و به همين منظور بر خلاف جنگهاى قبلى كه مقصد جنگ را اعلام نمى‏كرد در اين جنگ اعلام كرد قصد رفتن به تبوك و جنگ با روميان را دارد و ثروتمندان مسلمان را نيز وادار كرد تا به هر اندازه مى‏توانند براى تجهيز سپاه و تهيه آذوقه كمك كنند.چنانكه مورخين گفته‏اند:گروه زيادى چون عثمان،طلحه،عباس بن عبد المطلب،زبير و عبد الرحمن بن عوف كمكهاى مالى شايانى براى تجهيز سپاه كردند و برخى از منافقين نيز براى خود نمايى مبالغى پرداختند.

صدور چند معجزه از پيغمبر خدا(ص)در حفر خندق

پيش از اين گفته شد كه يكى از نشانه‏ها و علايم نبوت كه پيغمبر صادق را از كاذب متمايز و جدا مى‏سازد«معجزه»است،معجزه عبارت است از آن عملى كه از نظر عقلى انجام آن محال نباشد ولى افراد عادى هم از انجام آن عاجزند،و پيغمبران الهى داراى انواع معجزات بوده‏اند و از پيغمبر اسلام نيز معجزات زيادى در مكه و مدينه به ظهور پيوست كه برخى از آنها در بحثهاى گذشته مذكور شد.در جنگ خندق چند معجزه آشكار از آن حضرت ديده شد كه مورخين بخصوص براى آنها بابى جداگانه باز كرده‏اند از آن جمله«نرم شدن سنگ از بركت دعا و آب دهان پيغمبر»بود كه ابن هشام و بخارى و ديگران نوشته‏اند و از جابر نقل كنند كه گفت:

در قسمتى از خندق،سنگ بزرگى ظاهر شد كه كار كندن خندق را مشكل ساخت جريان را به رسول خدا(ص)گزارش دادند،حضرت ظرف آبى طلبيد و مقدارى از آب دهان خويش در آن انداخت سپس دعايى بر آن خوانده پيش رفت و آن آب را بدان سنگ پاشيد و فرمود:اكنون بكنيد!

جابر گويد:به خدا سوگند،آن سنگ سخت،از بركت آب دهان و دعاى پيغمبر،مانند خاك نرم شد و با بيل و كلنگ به آسانى آن را كندند.

روز هشتم«روز ترويه»رسول خدا براى انجام مناسك حج عازم عرفات شد و شب را در منى توقف كرد و روز ديگر پس از طلوع آفتاب از منى حركت نمود و در عرفات فرود آمد.چند خطبه از رسول خدا(ص)در اين سفر در كتابهاى تاريخ و حديث نقل شده كه از آن جمله است خطبه‏اى را كه در عرفات روز نهم ذى حجه همچنان كه بر شتر سوار بود ايراد فرمود،كه ما ترجمه فرازهايى از آن را انتخاب كرده در زير براى شما نقل مى‏كنيم ⁽³⁾ :

«ستايش خداى را سزاست و او را مى‏ستاييم و از او يارى مى‏جوييم و از وى آمرزش مى‏خواهيم و به سوى او باز مى‏گرديم و از شر بديهاى خويش و اعمال بد خود به خدا پناه مى‏بريم،هر كه را خدا هدايت كند كسى گمراهش نتواند كرد،و كسى را كه خدا گمراه كند ديگرى هدايتش نتواند نمود،و شهادت مى‏دهم كه معبودى جز خداى يگانه نيست،و گواهى دهم كه محمد بنده و رسول اوست.»

«اى بندگان خدا من شما را به پرهيزكارى و تقوى از خدا سفارش مى‏كنم و به فرمانبرداريش ترغيب مى‏نمايم و بدانچه نيكوست سخن را آغاز مى‏كنم.»

«اى مردم آنچه را براى شما بيان مى‏كنم از من بشنويد كه من نمى‏دانم،شايد پس‏از اين سال ديگر شما را در اينجا ديدار نكنم،اى مردم خونها و اموال شما تا هنگامى كه پروردگارتان را ملاقات كنيد بر يكديگر حرام است مانند حرمت اين روز و اين ماه و اين شهر(يعنى مكه) !آيا ابلاغ كردم!بار خدايا گواه باش.»

«هر كس امانتى نزد او هست به صاحبش بازگرداند...»

«اى مردم شيطان نوميد شد از اينكه در سرزمين شما او را بپرستند ولى راضى است كه در غير آن از اعمالى كه آنها را حقير مى‏شماريد اطاعت و فرمانبردارى شود...»

«اى مردم براستى كه مؤمنان با يكديگر برادرند و براى هيچ كس مال برادرش جز از روى رضا و طيب خاطر حلال نيست،بار خدايا آيا ابلاغ كردم!خدايا تو گواه باش،مبادا پس از من به راه كفر بازگرديد كه گردن همديگر را بزنيد،زيرا من در ميان شما چيزى را به يادگار گذاردم كه اگر بدان چنگ زنيد هرگز گمراه نشويد:كتاب خدا و عترت من خاندانم!بار خدايا آيا ابلاغ كردم؟خدايا تو گواه باش.»

هان بدانيد كه على بن ابيطالب برادر و وصى من است،پس از من درباره تأويل قرآن بجنگد،چنانكه من درباره تنزيل آن جنگيدم...»

و از آن جمله شيخ مفيد(ره)گويد:راويان شيعه و اهل سنت اتفاق دارند كه رسول‏خدا(ص)در روزهاى آخر عمر خود فرمود:

«اى مردم من(در قيامت)پيشاپيش شما هستم و شما از دنبال نزد حوض كوثر بر من در آييد،آگاه باشيد كه من درباره«ثقلين»(آن دو چيز گرانبها كه در ميان شما گذارده‏ام)از شما سؤال مى‏كنم و(رفتار شما را با آن دو)جويا مى‏شوم پس بنگريد تا چگونه پس از من با آن دو رفتار مى‏كنيد،زيرا خداى لطيف و خبير مرا آگاه كرده كه آن دو از يكديگر جدا نشوند تا مرا ديدار كنند و من نيز همان را از خداى خود خواستم و آن را به من عطا فرمود،آگاه باشيد كه من آن دو را در ميان شما به جاى نهادم:يكى كتاب خدا،و ديگر عترت من،خاندانم.بر ايشان پيشى نگيريد كه پراكنده و متلاشى خواهيد شد،و درباره آنان كوتاهى نكنيد كه هلاك مى‏شويد،به ايشان چيزى تعليم نكنيد كه آنها از شما داناترند،اى گروه مردم چنان نباشد كه پس از رفتن من شما را ببينم كه به كفر بازگشته و گردن همديگر را بزنيد...

بس بودش مدح كردگار محمد

 گل نكند جلوه در جوار محمد 
 رونق گل مى‏برد، عذار محمد          

گل شود افسرده از خزان وليكن
نيست ‏خزان از پى بهار محمد

سايه ندارد ولى تمام خلايق
سايه نشينند در جوار محمد

سايه ندارد ولى به عالم امكان
سايه فكنده است، اقتدار محمد

سايه نمى‏ماند از فروغ جمالش
هاله نور است در كنار محمد

شمس رخش همجوار زلف سيه ‏فام
آيت و الليل و النهار محمد

تا كه بماند اثر ز نكهت مويش
خاك حسين است‏ يادگار محمد

تربت‏خوشبوى كربلاى معلاست
يك اثر از موى مُشكبار محمد

رايت فتحش به اهتزاز درآمد
دست ‏خدا بود چون كه يار محمد

من چه بگويم(اورجه) به مدح و ثنايش                          

حضرت رسول اعظم (ص)         

نماز از واجبات دین است موجب خشنودی خداست،

محبت ملائكه را جلب مي كند ،

 نور معرفت وبركت رزق وراحت بدن است ،

براي شيطان ناخوشايند است،

سبب مستجاب شدن دعا وقبولي اعمال است ،

توشه ي آخرت مومن است،

شفيع نزد ملك الموت و جواب نكير ومنكر است،

 نماز بنده در محشر، تاجي است بر سرش

ونوري در صورتش، ولباسي بر تنش،

پرده اي است بين او وآتش،

حجتي است بين او وآتش،

موجب نجات از جهنم وعبور از پل صراط است،

 كليد بهشت است،

نماز است كه بندگان را به بالاترين درجات مي رساند...

اکنون پیامبر (ص) قدم در سنین جوانی نهاده بود0 مردم او را فردی امین و با شخصیت و دار ای اخلاقی فوق                                           

العاده میشناختند 0 او انسانی بود که هیچ کس دروغی از او نشنیده بود0

روزی مردی کالایی را به یکی از اشراف مکه به نام عاص بن وائل فروخته بود 0وقتی که برای گرفتن طلب خویش به او مراجعه کرد عاص گفت که او  از وی طلبی ندارد 0 آن مرد مظلومانه فریاد کرد  و از جوانمردان قریش خواست تا حق وی را از این زورگو باز ستانند0

جوانمردانی از قریش که تعدادی از آنها از بنی هاشم بودند و هیچکس از  بنی امیه در میانشان نبنود ،بسیاتر ناراحت و نگران شدند 0آنها گرد هم جمع شده و پیمانی را به منظور دفاع از مظلومان به وجود آوردند 0 پیامبر (ص) نیز از همین گروه جوانمردان بود که به این پیمان متعهد شد 0حضرت محمد (ص)تا سالها بعد از بعثت خویش نیز مکرر به حضور خود در  آن پیمان افتخار میکرد 0این پیمان در  تاریخ بانام حلف الفضول(پیمان جوانمردان) شناخته شده است 0 این افراد پس از بستن این پیمان ن زد عاص رفتند و حق آن مرد را از وی گرفته و به او دادند0   

هر ساله کاروانهای تجارتی قریش در تابستاتن عازم شام و در زمستان عازم یمن می شدند0 به این سفرهای تابستانی و زمستانی اشاره کرده است 0                                                                                                     

مورخان گفته اند که هاشم بنیاد گذار این سفرهای تجارتی بوده است 0                                                        

خدیجه از زنان ثروتمند قریش بود 0او اموال خود ر ا در اختیار افرادی مطمئن می نهاد تا برایش تجار ت کنند و سود به دست آمده را تقسیم نمایند 0       

زمانی که محمد (ص)بیست و پنج ساله بود ،ابوطالب به وی پیشنهاد کرد تا اموال خدیجه را گرفته و برای تجارت به شام برود 0هم محمد (ص)و هم خدیجه این پیشنهاد را پذیرفتند 0در نتیجه محمد (ص) همراه میسره خدمتکار خدیجه راهی شام شده و در  این سفر تجارتی خود ،سال پر  موفقیتی را پشت سر نهاد و توانست سود مناسبی به دست آورد 0            

سفر تجارنی محمد(ص) ر اه را برای ازدواج آن حضرت با خدیجه هموار  کرد0 پیامبر  (ص) در این زمان بیست و پنج سال داشت 0                                                                                                                        

 خدیجه که از  زنان ثروتمند قریش به شمار می آمد ز نی با عفت و با شخصیت بود ؛از  این رو بسیاری از ثروتمندان و اشراف مکه از خواستگاران وی بودنند اما او آنان را نمی پسندید 0 روح پاک این زن ،علاقمند به رسول الله شد 0                                                                                                            

او صداقت ،امانت و درستکاری حضرت را درک کرده بود و احساس می کرد که این بهترین فردی است که می تواند شریک او در زندگیش باشد 0                                                                                                 

خدیجه فردی ر ا فرستاد تا از محمد(ص)بپرسد که چرا تا کنون ازدواج نکرده است محمد(ص)بضاعت مالی خویش را عنوان کر د و دانست که خدیجه تمایل به ازدواج با وی دار د  ابو طالب از  این خبر بسیار شاد گشت و خود همراه محمد(ص)به خواستگاری خدیجه رفت ابو طالب در  خطبه عقدی که خواند،به توصیف فضایل پیامبر(ص)پرداخت خدیجه تا زمان رحلتش،صمیمی ترین یار پیامبر(ص)در خانه بود و همه دارایی اش در اختیار ترویج اسلام قرار گر فت0

خانه کعبه چند سال پیش از بعثت ،بر اثر سیلی که در مکه به ر اه افتاد تخریب گردید و قریش برای باز سازی آن اقدام کردند 0                                                                                           

از آن جا که همه خاندانهای قریش در پی کسب افتخار بودند تصمیم گرفتند ساختن هر قسمتی از دیوار کعبه را به یکی از خاندانهای قریش واگذار نمایند 0                                                                    

با تلاش آنها ساختمان کعبه پایان یافت و نوبت به قرار  دادن حجرالاسود در جای مخصوص رسید،اما برای نصب آن اختلاف میان قریش بالا گرفت وئ نزدیک بود کار آنان به نزاع بکشدئ 0حتی دسته هایی با بستن پیمان ،علیه دیگر ان متحد شدند 0عاقبت یکی از آنان پیشنهاد کرد که اولین فردی که از در  مسجدالحرام وارد شد،هر چه گفت دیگر ان قبول کنند 0این پیشنهاتد پذیرفته شد 0                                        

در این موقع پیامبر (ص)وارد گر دید و همگی از این که شخصی امین ،درستکارو عاقل چون او وارد شده بسیار خشنو.د شدند0پیامبر (ص) فرمود تا پارچه ای ر ا پهن کرده سنگ را میان آن بگذارند آنگاه هر یک از خاندانهای قریش گوشه ای از آن راگرفته ،تا محل نصب بیاورند 0سپس پیامبر (ص)آن ر ا بر گر فت و در جای خود نهاد0بدین تر تیب اختلاف قریش با تصمیم عاقلانه پیامبر (ص)با ر ضایت همگی آنان خاتمه یافت 0این حادثه ،موقعیت پیامبر (ص)را نز د قریش بالا برد ،بر برتر ی شخصیت او در آن جامعه بیش از  پیش افزود0                                                                                                              

آیین بت پرستی با اخلاق اشرافی ،مکه را از توحید ابراهیمی دور کرده بود0تنها گهگاه انسانهای موحدی یافت میشدند که در خلوت خانه خویش یا اطراف مکه ،به عبادت خداوند یکتا می پرداختند0

اجداد پبامبر(ص) از این دسته مردمان بودند0بویژه عبدالمطلب سنت رفتن به غار حرا و عبادت در آن را پایه گذاری کرد0 وی هر ساله ماه رمضان را در  غار حرا بسر می برد 0پس از وی پیامبر (ص)این سنت را ادامه داد و معمولا ماه رمضان را برای نیایش به حرا میرفت 0وی به مانند اجداد خویش بر دین ابراهیم (ع)و شریعت وی بود و هیچ گاه نسبت به بتها احترامی قائل نشد0

به دلیل همین طهارت روحی و دوری از شرک و بت پرستی بود که خداوند وی را در غار حرا به پیامبری برگزید 0نیایش در حرا همر اه با انفاق به فقیران در راه خداوند در مکه بود0وی پس از  فرود آمدن از کوه به طواف خانه خدا پرداخته و آنگاه راهی خانه خویش می گردید 0

هنگامی که محمد(ص)چهل ساله شد،خداوند وی را در 27 ماه رجب به رسالت بر گزید؛فرشته وحی در غار حرا بر وی فرود آمد0 اولین آیاتی که خوانده شد۰                                 

،آیات سوره علق بود:                                           

«بخوان بنام پروردگارت که آفرید0آدمی را از لخته خونی آفرید0بخوان و پروردگار ت ارجمند ترین است0خدایی که به وسیله قلم آموزش داد0به آدمی آنچه را نمی دانست آموخت0»

رسالت پیامبر(ص)با خواندن و قلم و دانایی و انسان و مهمتر از  همه پروردگار آغاز گردید0 پیامبر (ص) پس از دریافت اولین آیات الهی که بار مسئولیت سنگینی را بر عهده وی نهاده بود ،از کوه پایین آمد و در خانه ،خدیجه رااز بعثت خویش آگاه کرد0آن حضرت فرمود تا بستر را بگسترانند تا اندکی بیاساید0اما آیات دیگری نازل شد واز وی خواست تا برخیزد:                 

«ای جامه در  سر کشیده0برخیز و بیم ده0 و پروردگارت را تکبیر گوئی و جامه ات راپاکیزه دار 0و از پلیدی دوری گزین»

از آن زمان پیامبر (ص)رسالت خویش را آغاز کرد و تا بیست وسه سال بعد همچنان در پی ابلاغ وحی و انجام رسالت الهی خویش بود 0                                                      

پس از روزها راه پیمایی سخت و طولانی از مکه ،رسول گرامی اسلام به سرزمینی رسید که قبا نام داشت 0قبا بر سر راه مکه به مدینه واقع بود 0                                                                       

حضرت در آنجا مسجدی بنا کرد و منتظر ماند تا علی بن ابیطالب(ع) همراه با خانواده اش بدو برسند 0                                                                                                                                       

این مسجد همان مسجدی است که خداوند د ر سوره توبه از آن یاد کرده وآن را نخستین مسجدی معرفی کرده که از ابتدا بر اساس تقوی ساخته شده است 0                                    

 پس از حرکت از قبا ،نخستین نماز جمعه توسط پیامبر در  میان قبیله بنی سالم بن عوف اقامه گر دید0                                                                                                                                              

نخستین اقدام پیامبر(ص) در مدینه ، بنای مسجد بود0 او خود به همراه دیگر مومنان که اکنون مهاجرین وانصار نامیده میشد درساختن مسجد کوشید 0                                                                 

در زندگی اجتماعی عرب، آنچه اهمیت داشت ، پیوند بسبی بود ،این پیوند ،رکن اصلی جامعه قبیله ای به حساب می آمد اما در جامعه نوین اسلامی ، رابطه اخوت دینی میبایست پیوند های نسبی را کاهش دهد 0دراین جامعه ، ایمان و اعتقاد ،عوامل پیوند مسلمانان و خانه خدا مه متعلق به تمامی مومنان است ، مظهر وحدت و ارتباط میان آنان میباشد 0                                                          

پیامبر (ص)برای تحقق بخشیدن به این اصل ،و تحکیم پایه های برادری ،مسلمانان                     

را دو به دو با یکدیگر برادر کر ده و عقد اخوّت میانشان بست 0

این پیوند موجب می شد مهاجر ان که اقوام خویش را رها کر ده و به این شهر غریب آمده بودند، یاری آشنا از میان مسلمانان به دست آورند و او ر ا برادرخویش دانسته به عنوان یار و غمخوار خود تلقّی نمایند 0                                                                                              

تا چندین ماه پس از هجر ت به مدینه قبله مسلمانان ، بیت المقدس بود، اما پس از آن ، از  بیت المقدس به سوی کعبه تغییر کرد قبله یهودیان نیز بیت المقدس بود0                                          

و قبل از تغییر قبله ، عیبجویی میکردند و می گفتند مسلمانان به قبله ما نماز می گزارند 0پیامبر (ص)از خداوند خواست تا قبله مسلمانان را تغییر  دهد تا این بهانه از دست آنان گرفته شود ،اما با تغییر قبله ،منافقان و تهودیان بهانه دیگری برای عیبجویی نسبت به شریعت اسلامی مطرح مردند آنان گفتند که این تغییر ، نشانه عدم استواری در احکام اسلامی است 0                                           

خداوند در قران با اشاره به این گفتار آنان فرمود:مشرق و مغرب عالم از آن خداوند است و هر طرف بنگرند همان جا به سوی خداوند است 0    

با نزدیک شدن ایام حج ، در سال دهم هجرت اعلام گردید که پیامبر (ص) مصمم است آن سال را به قصد انجام فرضیه حج راهی مکه شود 0 این پیام به همه مسلمانان رسید و از آنان خواسته شد در صورت تمایل همراه پیامبر (ص) به حج آیند0 این آخرین حج پیامبر (ص)بود0 پیش از آن، رسول الله (ص) در سال هفتم و هشتم برای انجام عمره به مکه آمده بود 0                                                                                              

به دنبال این خبر، بسیاری از مسلمانان از اطراف و اکناف گرد آمده و همراه پیامبر (ص) عازم مکه شدند0 در این سفر پس از آن که رسول الله (ص) مراسم حج را انجام داد ضمن خطبه ای از مردم خواست کینه جویی ها را به دور ریزند و همان گونه که حرمت ماه های حرام را نگاه می دارند جان و مال یکدیگر را نیز محترم شمرند، و ربا را از زندگی خود به دور ریزند0                                                                                     

در ابتدای بعثت و آنگاه که دعوت علنی شد رسول الله (ص) امام علی را به عنوان جانشین خود اعلام کرده بود0اینک نیز ضرورت داشت و خداوند نیز از وی خواسته بود این مسأله را رسمآ اعلام کند0 به دنبال نزول آیه                                                          

«ای رسول آنچه بر تو ابلاغ کردیم به مردم بگو و اگر نگویی ابلاغ رسالت خدا را به آنجام نرسانده ای و خداوند تو را از دست مردم نگه خواهد داشت »                                

پیامبر(ص) مصمم گردید تا به صراحت جانشینی امام علی (ع)را اعلام کند 0 به همین جهت رسول الله(ص) در روز18 ذیحجه دستور داد تا همه همراهان در یک نقطه اجتماع کنند0 آنگاه خطاب به آنان فرمود: آیا من از خود شما بر شما اولی نیستم؟-ولایت ندارم- همه پاسخ دادند آری آنگاه رسول الله(ص) فرمود: هر کس من مولای او هستم علی مولای اوست خداوندا دوستداران او ر ا دوست بدار و دشمنانش را دشمن0

n      پیامبر (ص) به مدینه باز گشت و آخرین روز های حیات خویش را در کنار انصار، این یاران فداکار و ایثارگران خود گذارند0 در همین دو ماه آخر بود که سپاهی را به فرماند هی جوانی هجده ساله به نام اسامةبن زید ترتیب داد تا همراه مهاجرین و انصار و دیگر مسلمانان به شام برود، اما تعدادی از مردم ، با طعنه زدن بر فرمانده جوان حاضر به رفتن نشدند0اصرارهای پیامبر (ص)نیز برای اعزام آنان اثری نداشت 0

n      در آخرین روزهای حیات ، پیامبر (ص) در حالی که از شدت بیماری ، در بستر افتاده بودند، در مسجد حاضر شدند و از همه مردم خواستند اگر آن حضرت ظلمی در حقشان کرده اند او را باز خواست کنند0

n      رسول الله(ص) در آن لحظه ، در حق انصار سفارش فراوانی کرده و به ویژه از مهاجران خواستند به انصار احترام کرده و ظلم نکنند0

n      آن حضرت (ص) در  روز دوشنبه 28 صفر سال یازدهم هجری رحلت کرد0

n      رسول الله(ص) را باید از موفق ترین ودر ضمن شگفت ترین رهبرانی دانست که تا کنون در میان انسان ها ظهور کرده اند 0 رسول گرامی اسلام از مردمی بی فرهنگ ، مشرک و جاهل و در عین حال فاقد حکومت و نیز آکنده از کینه و نفاق ،جامعه نوینی را پدید آورد0جامعه ای که بعد ها توانست یکی از عظیم ترین تمدنهای بشری را به وجودآورد0